Tarayıcınız (Internet Explorer 6) güncel değil. Güvenlik ayarlarında sorunlar oluşmakta, bu ve diğer sitelerde may bütün özelliklerin görüntülenmesine mani olabilmektedir. Tarayıcınızı nasıl güncelleyeceğinizi öğrenmek için tıklayın.
X

Burhan Metin

05 Şubat 2001


MAKEDONYA: GÜNCEL SİYASİ GELİŞMELER

Yeni Makedonya hükümeti, Ekim-Kasım 1998′de yapılan seçimlerle belirlendi. VMDRO-DPMNE ( Mekadonya İç Devrimci Örgütü- Makedonya Ulusunun Birliği İçin Demokratik Parti), DA (Demokratik Alternatif Partisi) ve Arnavutların DPA’sı ( Arnavut Demokratik Partisi) koalisyon hükümetini oluşturdular.

  • Facebook
  • Tumblr
  • Twitter

VMRO-DPME’nin lideri, mevcut Makedonya Başbakanı Ljubcho Georgievski, DA’nın lideri Vasil Tupurkovski, DPA’nın lideri Arben Caferi’dir. Koalisyon hükümeti 120 sandalyeli Meclis’te 73 sandalye sahibidir. 49 sandalye VMRO’ya, 13 sandalye DA’ya ve 11 sandalye DPA’ya aittir. VMRO ve DA ikinci tur seçimlere “Değişim İçin Koalisyon” adı altında ittifakla girmiştir. Seçim vaatleri arasında, ekonomik kalkınma ve yeniden yapılanma planı, vergilerde indirim ve gelir vergisinin % 10 azaltılması, faiz oranlarının indirilmesi, elektrik, su ve telefon ücretlerinin indirilmesi, maaşların düzenli ödenmesi ve gecikilen maaş ödemelerinin hemen yapılması, asgari oranda emeklilik ve sosyal yardım ödeme sisteminin geliştirilmesine… yer verilmiştir. Seçim başarısında programda açıklanan vaatlerin etkili olduğu değerlendirilmektedir. Seçimlerden sonra DPA da koalisyona katılmıştır.

VMRO, Makedon milliyetçisi bir partidir. Makedonya’nın en eski siyasi organizasyonudur. Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminde Makedonya’nın bağımsızlığı için mücadele etmiştir. Balkanlardaki ilk çeteci organizasyondur. İttihat-Terakki’yi, örgütlenme ve eylem biçimiyle etkilemiştir. Örgüt adını uluslar arası alanda Hırvat-Sırp-Sloven Devleti kralı Alaksandr’a suikastle duyurmuştur. VMRO, hükümeti kurunca “milliyetçi söylemini” yumuşatmış ve bir Arnavut partisini koalisyona dahil etmiştir.

DA, kendisini merkezde yer alan “vatandaş” partisi olarak tanımlamaktadır. Partinin lideri, karizmatik bir kişiliktir ve alınan oylarda parti başkanının kişiliği etkili olmuştur. Partinin lideri Vasil Tupurkovski, Eski-Yugoslavya Başkanlık Konseyi’nin son Makedon üyesidir. DA, seçimlere “Yeniden yapılanma ve Kalkınma Programı” adıyla icraat paketini açıklayarak girmiştir. Programda, yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi ve getirilecek yabancı sermayenin hangi alanlarda değerlendirileceği anlatılmıştır.

Arben Caferi, Makedonya Arnavut siyasi hareketinin tanınmış isimlerindendir. Caferi, Makedonya’nın Rugovası olarak anılmaktaydı. 97 yılında Makedon-Arnavut çatışması yükseldiğinde Caferi, Makedonya Arnavutlarına, Kosova Arnavutlarını örnek almayı ve Makedonya’dan paralel sivil kurumlar oluşturarak “bağımsızlaşmayı” önermekteydi. Caferi, daha sonra Arnavut Demokratik İlerleme Partisi’den koparak DPA adıyla kendi partisini kurdu ve 1998′de koalisyona katıldı. Caferi, zaman zaman “işbirlikçilikle” suçlanmaktadır.

Yeni Makedonya hükümeti 30 Kasım 1998 tarihinde görevine başladı. Hükümet 9 Mart 1999 tarihinde “görevde ilk 100 gün toplantısını” gerçekleştirdi. Hükümet ilk 100 günlük icraatını “tatminkar” bulduğunu açıkladı. Ancak hükümetin seçim vaatlerinden pek azını hayata geçirebildiği gözlendi. Çok az sayıda yeni iş alanı açılabildi. Verilen ekonomik ve sosyal düzelme sözleri askıda kaldı. Ekonomik kalkınma ve yeniden yapılanma planından artık söz edilmez oldu. Kapanan işletmelerden hiç biri yeniden açılamadı. Tam tersine hükümet IMF ve Dünya Bankası’na ülkenin zarar eden 12 büyük işletmesini özelleştirme veya kapatma sözünü verdi. Vergi ve diğer konularda verilen indirim sözleri tutulamadı. Yeni istihdam alanları açmayı içeren program gündemden kaldırıldı. Seçim vaatleri arasında yer alan diğer bir husus da yolsuzluklarla ve kayırmacılıkla mücadeleydi. Yeni hükümet, bu alanda verdiği sözlerin tam tersine işlemde bulundu. Kısa zamanda yeni koalisyona mensup 1500 kişi göreve getirildi. Başbakan ve bakanların yakınlarından pek çoğu üst düzey devlet görevlerine atandı. Maliye Bakanı’nın oğlu Makedonya Telekomünikasyon Pazarlama Müdürü oldu. Bayındırlık Bakanı Dudo Kadievski’nin torunu bakan assitanlığına atandı. Başbakan’ın kayınbiraderi, Strumica Devlet Elektrik Dağıtım Şirketi’ne Genel Müdür oldu. Aynı işlemler basın ve televizyon dünyasında da yaşandı. Makedonya Radyo Televizyonu’nun üst düzey yönetimi hemen görevden alındı ve parti yandaşları göreve geldi. Ülkenin en büyük (devlete ait) basın-yayım kurulunun başkanı değiştirildi ve DA’dan gazeteci Slobodan Casule yönetim kurulu başkanlığı görevini aldı.

1999 yılı bütçesi 16 Mart’ta sunuldu ve 31 Mart’ta parlamentoda onaylandı. Bütçe, bir önceki yılın bütçesine göre % 3.6 artış göstermekteydi. Bütçede 1.3 milyar dolarlık harcama öngörülmekteydi. Bütçe açığı, milli gelirin 0.3′ü, yaklaşık 20 milyon mark olarak tahmin edilmekteydi. Öngörülen harcama tutarının yalnızca 5.9′u yatırım harcamalarına ayrılmıştı. Bu bütçenin hükümete çok fazla manevra sahası bırakmadığı uzmanlarca değerlendirilmekteydi.

100. gün basın toplantısına hükümetin Arnavut kanadı DPA, davet edilmedi. Basın toplantısı VMRO ve DA’nın liderlerince yapıldı. Başbakan Georgievski, DPA’yı davet etmeye lüzum görmediklerini, çünkü DPA ile aralarında herhangi bir uyum sorunu bulunmadığını açıklamasını yaptı. DPA’dan Memduh Thaci bunun üzerine bir açıklama yaparak, Georgievski’ye, yani başbakana değil DA Başkanı Tupurkovski’yi hedef alan eleştirilerde bulundu. VMRO ile DA arasında tartışmalı konular bulunmaktadır. Başbakan Georgievski, DA’ya mensup Ekonomi Bakanı Zanko Cado ile Haberleşme ve Ulaştırma Bakanı Babi Spirkosvki’yi hedef almış durumdadır. Her iki bakanda kendilerine maddi çıkar sağlamakla suçlanmaktadır. DA’lı Dışişleri Bakanı Aleksandr Dimitrov beceriksiz bulunmaktadır. Aynı şekilde VMRO önemli isimlerinden Maliye Bakanı Boris Stojmenov da kişisel çıkar sağlamak ve rüşvet almak suçlamasıyla karşı karşıyadır. Özel televizyon kanalı Kanal 5, Maliye Bakanı Stojmenov tarafından kontrol edilmektedir; Başbakan, bu kanalı Kosova krizi esnasındaki provakatif yayınlarından dolayı eleştirmiştir. VMRO mensubu Savunma ve Kültür Bakanları Nikola Kljusev ve Dimitar Dimitrov da koltuklarını kaybetme riski taşıyan bakanlar arasında sayılmaktadır.

Hükümet, gergin seyreden Arnavut-Makedon ilişkilerini yumuşatmak için bazı tedbirleri hayata geçirmesine rağmen “etnik sorun” ülkenin birinci gündemindeki yerini korumaktadır. Önde gelen Arnavut siyasi mahkumların serbest bırakılması için af tasarısı mecliste kabul edildi. Tetovo’ya Arnavut bir Emniyet Müdürü getirildi. Bu tavizler DPA’nın koalisyon içinde bulunmasını “meşrulaştırmaya” dönük adımlar olarak da değerlendirildi. Ancak Arnavutların anayasa ve eğitime ilişkin talepleri bir kenara bırakıldı. Tetovo Üniversitesi’nde Arnavutca eğitime ilişkin karar ertelendi. Yeni hükümetin göreve gelmesiyle Üsküp’te üniversite öğrencilerinin Anti-Arnavut eylemleri bir anda kesildi.

Bugünkü en büyük sorunlardan biri Kosova’dan gelen mülteciler olarak belirtilmektedir. Makedonya’da halen 35 bin civarında Kosovalı mülteci bulunmaktadır. Makedonlar, bir ara Kosova ile olan sınırı kapatmış, ancak uluslar arası baskılar üzerine yeniden açmak zorunda kalmışlardır. Makedonlar, Kosova’dan gelen Arnavut mültecilerin Makedonya’da “kalıcı” olmasından korkmaktadırlar. Ayrıca Makedonya’daki önemli miktardaki KFOR askeri varlığı çatışma konusu olmaya devam etmektedir. Makedonya’daki Sırp azınlığın partisi Makedonya Sırp demokratik Birliği, NATO Birliklerine ve NATO hava harekatına karşı sert protesto eylemleri düzenlemiştir. Küçük Makedon komünist grupları da bu eylemlere katılmıştır. Sırplar, 25 Mart’ta Amerikan Büyükelçiliği’ni tahrip ettiler, binayı ateşe vermeye çabaladılar.

27 Ocak 1999 tarihinde Makedonya Dışişleri Bakanı Aleksandr Dimitrov ile Tayvan Dışişleri Bakanı Jason Hu, iki ülke arasında diplomatik ilişki kurmayı içeren bir anlaşmayı imzaladılar. Makedonya böylece Tayvan’ı tanıyan ilk Avrupa ülkesi oldu. Anlaşmaya koyan dışişleri bakanı DA mensubuydu ve imza töreninde DA Parti Başkanı Vasil Tupurkovski ile DA’nın önemli isimlerinden aynı zamanda işadamı Vanja Bitoljanu da bulunmaktaydı. Bu imza, Makedonya ile Çin ilişkilerini bozdu. Çünkü Çin, Tayvan adıyla bağımsız bir devletin olmadığını öne sürmekteydi ve Tayvan’ın kendi parçası saymaktaydı. Geçtiğimiz aylarda Çin, Tayvan’ı askeri işgal girişiminde bulundu. Bu sorunlu ülkeyle diplomatik ilişki kurmayı kapsayan anlaşma koalisyon partileri arasında çatlaklara neden oldu. VMRO ve DPA, anlaşmayı eleştiri bombardımanına tuttu. Devlet Başkanı Kiro Gligorov, bu anlaşmayı küçük bir darbe olarak değerlendirdi. Söz konusu anlaşmayla Çin Makedonya ilişkileri kötüleşti. 9 Şubat 1999′da Çin, Makedonya ile diplomatik ilişkilerini kestiğini açıkladı. Çin, Makedonya’da konuşlanmış bulunan BM Barış Gücü’nün görev süresinin uzatılmasını veto etti. İçerde Makedonya dış politikasının radikal bir değişikliğe götürülmek istendiği eleştirileri yükseldi. Tayvan, diplomatik ilişki kurma karşılığında Makedonya’ya dört yılı içinde 400 milyon mark doğrudan parasal yardımda bulunmayı ve kısa süre zarfında birkaç milyar dolarlık yatırım vaadinde bulunmuştu. 99 mart ayında Tayvan’dan 10 milyon dolarlık parasal yardım gerçekleşti. Ek olarak Kosovalı mülteci problemini aşmak için 2 milyon dolarlık parasal destek verdi.

Yeni koalisyon hükümetiyle Bulgaristan ile ilişkiler üst seviyede iyileşme sürecine girdi. Bulgaristan 1992′de Makedonya’yı tanıyan ilk ülkeydi. Buna rağmen Bulgaristan yönetimi, ayrı bir Makedon ulusu ve dilinin varlığını kabul etmiyor; Makedonları, Bulgarların ayrılmaz bir parçası sayıyordu. 10 Şubat 1999′da iki ülke arasında ortak işbirliği deklarasyonu imzalandı. Başkakan Georgievsiki’nin Sofya gezisinde Bulgar Başbakan İvan Kostov ile çok sayıda anlaşma imza edildi. Bu anlaşmalar yatırımların korunması ve geliştirilmesi, çifte vergilendirmenin engellenmesi, ticari işbirliği, uluslar arası karayolu taşımacılığı, düzenli uçak seferlerinin başlatılması, iki ülke dışişleri bakanları arasında ortak konularda işbirliği anlaşmaları… olarak sıralanabilir. Anlaşmanın imzalandığı gün Bulgaristan, Makedonya’ya 150 tank ve 150 howitzer hibe ettiğini açıkladı. Muhalefet bu kapsamlı anlaşmaları Makedonya’yı Bulgaristan satmak olarak değerlendirip sert eleştirilerde bulundu. Oysa Sosyal Demokrat hükümet de 1995′de Yunanistan ile, Yunan ticari ambargosunu kırmak için anlaşmalar imzalamış ve anlaşmalar İngilizce olarak kaleme alınmıştı. Makedon yönetimi, Sosyalist Arnavut hükümeti ve Yunanistan ile de sıcak ilişkiler içindedir.

  • Facebook
  • Tumblr
  • Twitter
395 Defa Okundu